Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі

Жасөспірім гандболшы қыздардың техникалық-тактикалық әрекеттерін бақылау әдістерін жаттығу үдерісінде қолдану

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада Қазақстан Республикасындағы гандболдың даму ерекшеліктері қарастырылған. Қызылорда және Түркістан облыстарындағы жалпы білім беретін мектептердің дене шынықтыру мұғалімдерімен, сондай-ақ жоғары оқу орындарының профессорлық-оқытушылық құрамымен жүргізілген сұхбаттар негізінде гандбол секцияларының ұйымдастырылу деңгейі мен тиімді жұмыс істеуінің жеткіліксіздігі өзекті мәселе ретінде анықталды. Зерттеудің мақсаты - жаттығу үдерісіне жасөспірім гандболшы қыздардың әдістемелік әрекеттерін бақылау әдісін енгізу. Осы мақсатқа сәйкес зерттеудің келесі міндеттері анықталды: оқу үдерісінде бақылау карталарын бақылау; зерттеу тақырыбы бойынша жалпы білім беретін мектептер мен жоғары оқу орындарының оқытушыларымен сұхбат жүргізу; бақылау карталарының деректері негізінде жасөспірім гандболшы қыздардың ойынға әдістемелік дайындығының көрсеткіштерін анықтау. Мақалада жаттықтырушының бақылау карталарын оқу үдерісінде қосымша құрал ретінде тиімді пайдалану жолдары берілген. Ұсынылған бақылау карталары жасөспірім гандболшы қыздардың әдістемелік әрекеттерінің деңгейін, шабуыл мен қорғаныстағы командалық өзара әрекеттесу сапасын шынайы бағалауға, сондай-ақ спортшылардың дене дайындығын жақсарту үдерісін ұтымды жоспарлауға және дене қасиеттерінің басым және әлсіз жақтарын ұтымды жоспарлауға мүмкіндік береді. Зерттеу гипотезасы аясында Қ.Н. есімді «Сығанақ-Жаңақорған» әйелдер құрамасы ойыншысының қимыл-қозғалыс әрекетіне педагогикалық бақылау жүргізіліп, ұжымның жұмыс көрсеткіштері талданды. Эксперимент нәтижелері әдістемелік іс-әрекеттерді жүйелі түрде бақылау, әртүрлі және бірсарындыы емес жаттығу құралдары мен әдістерін қолдану, сондай-ақ спортшылардың мотивациясын арттыру жағдайында жасөспірім гандболшы қыздардың дайындық деңгейі көрсеткіштердің жоғарылағанын, бұл өз кезегінде жоғары спорттық нәтижелерге қол жеткізуге ықпал ететінін дәлелдеді.

Футбол ойнау дағдыларын қалыптастыру әдістемесі (мектеп оқушылары материалдары негізінде)

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Аталған мақала орта мектеп оқушыларында футбол ойнау дағдыларын қалыптастыруға бағытталған әдістемелік тәсілдерді теориялық тұрғыдан негіздеуге және олардың педагогикалық тиімділігін тәжірибе жүзінде анықтауға арналған. Футбол техникасы мен тактикалық әрекеттерді меңгеру оқушылардың жас ерекшеліктеріне, қозғалыс үйлесімділігіне, мотивациялық деңгейіне және оқу-жаттығу жүктемесінің жүйелілігіне тәуелді екені ескерілді. Зерттеу барысында орта буын оқушыларына арналған 12 апталық авторлық оқу-жаттығу бағдарламасы әзірленіп, оған кезеңдендірілген, вариативті және ойындық сипаттағы әдістемелік тәсілдер енгізілді. Бағдарлама техникалық дағдыларды (доп жүргізу, пас беру, допты тоқтату, қақпаға соғу), тактикалық ойлауды, кеңістікті бағдарлауды және негізгі дене сапаларын кешенді дамытуға бағытталды. Педагогикалық эксперимент барысында эксперименттік және бақылау топтарының көрсеткіштері салыстырылып, ұсынылған әдістемелік тәсілдердің тиімділігі бағаланды. Зерттеу нәтижелері эксперименттік топта техникалық дәлдік, тактикалық шешім қабылдау жылдамдығы, қимыл-қозғалыс мәдениеті мен дене дайындық деңгейінің айтарлықтай жоғары қарқынмен артқанын көрсетті. Алынған деректер ғылыми негізделген әдістемелік тәсілдер жүйесінің мектеп жағдайында футбол ойнау дағдыларын кешенді қалыптастыруда және оқушылардың спорттық белсенділігін арттыруда маңызды педагогикалық әлеуетке ие екенін дәлелдейді.

Балалар футболын дамытудағы ерте дайындық – негізгі фактор

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақала 3–6 жас аралығындағы мектепке дейінгі балалардың ерте футболдық дайындығын қозғалыс, танымдық және әлеуметтік қасиеттерді қалыптастырудың маңызды факторы ретінде кешенді талдауға арналған. Зерттеудің өзектілігі балаларды спортқа ерте жастан тартуға қызығушылықтың артуымен, арнайы футбол бағдарламаларының кеңеюімен және ерте мамандандырудың тиімділігі мен қауіпсіздігіне қатысты ғылыми пікірталастардың болуымен негізделеді. Зерттеудің мақсаты – мектепке дейінгі жастағы балалардың ерте футболдық даярлығының маңыздылығын ғылыми тұрғыдан негіздеу, оның баланың физикалық, психоэмоциялық және әлеуметтік дамуына ықпалын талдау, сондай-ақ шетелдік тәжірибеге сүйене отырып, футболды ерте оқытудың ең тиімді әдістемелік тәсілдерін анықтау және жинақтау. Әдіснамалық негізін жас ерекшелік физиологиясы, психология және спорттық даярлық теориясы бойынша заманауи ғылыми жарияланымдарға аналитикалық шолу, футболды ерте оқытуға арналған шетелдік бағдарламаларды салыстырмалы талдау, сондай-ақ мектепке дейінгі жастағы балалардың жаттықтырушылары мен ата-аналарымен жүргізілген жартылай құрылымданған сұхбаттардың нәтижелері құрады. Ғылыми дереккөздер мен шетелдік тәжірибеге жүргізілген теориялық талдау жас ерекшелігіне сәйкестік қағидаттарын сақтау, сабақтардың ойындық бағыттылығының басымдығы, қимыл-қозғалыс тапсырмаларының вариативтілігі және жаттығу жүктемесін бақылау жағдайында ерте футбол сабақтарын үйлесімділікті, моториканы, әлеуметтенуді, тәртіптілікті және дене белсенділігіне тұрақты уәжді дамытуның әлеуетті тиімді құралы ретінде қарастыруға болатынын көрсетеді. Алынған нәтижелер мектепке дейінгі жастағы балалардың ерте футболдық даярлығы тәжірибесін одан әрі ғылыми тұрғыдан зерттеу мен әдістемелік тұрғыдан жүйелеудің мақсатқа сай екендігін негіздейді.

Күш жаттығуларын қолданатын егде жастағы адамдарда саркопенияның алдын алу

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Бұл мақалада егде жастағы адамдарда саркопенияның алдын алуға арналған күш жаттығулары бағдарламасын әзірлеуге және эксперименттік түрде растауға бағытталған зерттеу нәтижелері ұсынылған. Ғылыми әдебиеттерді талдау негізінде күш жаттығуларын қолдана отырып, саркопенияның алдын алудың әртүрлі әдістерінің механизмдері, әдістері және тиімділігі қорытындыланған. Зерттеудің эксперименттік бөлігі 62-64 жастағы ер адамдар қатысатын нақты (n=12) және қалыптастырушы (n=12) эксперименттен тұрды. Қарт адамдарда саркопенияның алдын алуға арналған күш жаттығуларының арнайы жиынтығы, сондай-ақ күш жаттығуларын ұйымдастырудың негізгі принциптерін негіздеу жасалды. Қолдың тұтқасының күші және бұлшықет массасының индексі сияқты критерийлерді қолдана отырып жүргізілген эксперимент әзірленген күш жаттығулары бағдарламасының тиімділігін көрсетті. Осы мақалада ұсынылған күш жаттығулары жиынтығы саркопениясы бар егде жастағы адамдармен жұмыс істейтін бейімделгіш дене шынықтыру мамандары үшін практикалық ресурс болып табылады және болашақ саркопенияны зерттеуде күш жаттығуларына тәсілдерді стандарттайтын мамандар үшін де ақпараттық болады.

9-17 жас аралығындағы ер балалар мен жасөспірімдердің дене дамуы мен кардиореспираторлық даярлығы арасындағы байланысты зерттеу

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Зерттеудің мақсаты – 9-17 жас аралығындағы ер балалардың дене дамуы мен кардиореспираторлық төзімділігінің көрсеткіштері арасындағы өзара байланыстың бағыты мен дәрежесін анықтау. Зерттеуге қатысушылардың антропометриялық профилі балалар мен жасөспірімдердің физикалық дамуын сипаттайтын келесі көрсеткіштер көмегімен бағаланды: бойы, салмағы, бел шеңбері, дененің екі нүктесіндегі дене майының пайызы (трицепс және субкапулярлы аймақ), бой-салмақ индексі және бел мен бойдың арақатынасы. Кардиореспираторлық төзімділікті біз «20 м прогрессивті шаттлмен жүгіру» сынағының нәтижелері бойынша бағаладық. Зерттеу нәтижесінде біз физикалық даму көрсеткіштері мен кардиореспираторлық төзімділік арасындағы байланыс туралы біржақты растау алған жоқпыз. Бұл байланысты тек 9 жастан 12 жасқа дейінгі, сондай-ақ 16 жастан 17 жасқа дейінгі жас кезеңдерінде байқадық. Аталған жас топтарында салмақ, БСИ, бел шеңбері, бел мен бой арасындағы қатынасы және дене майы сияқты дене дамуы көрсеткіштері, сатылар саны, шаттлдар саны, жалпы қашықтық, жалпы жұмыс уақыты және ОТШ сияқты 20 м прогрессивті шаттл жүгірісінің нәтижелерімен теріс байланыста екендігін байқадық.

Педаль айналымы жиілігінің дені сау ер адамдардың физиологиялық және биохимиялық көрсеткіштеріне әсері: пилоттық зерттеу

Алексей Антонов, Александр Мирошников, Александр Сергеев — Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Педаль айналымының жиілігі спортшының жұмыс тиімділігі мен үнемділігіне әсер ететін маңызды параметр болып табылады және оны зерттеу өзекті. Зерттеудің мақсаты – педаль айналымы жиілігінің дені сау, белсенді ересек ер адамдардың физиологиялық және биохимиялық көрсеткіштеріне әсерін бағалау. Зерттеу айқаспалы дизайнда жүргізілді, оған 8 әуесқой спортшы ер адам қатысты. Қатысушылар велоэргометрде екі түрлі педаль айналымы жиілігімен (40 және 90 айн./мин) ерікті түрде тоқтағанға дейін сатылы жүктеме тестінен өтті. Бағаланған көрсеткіштер: оттегіні тұтыну, жүрек соғу жиілігі, қандағы лактат концентрациясы. Педаль айналымының 40 және 90 айн./мин диапазоны жұмыс тоқтаған сәттегі қуат, оттегіні тұтыну және жүрек соғу жиілігіне статистикалық тұрғыдан мәнді әсер етпеді. Жұмысты тоқтату кезіндегі лактат концентрациясы 90 айн./мин жиілігінде жоғары болды. Қалпына келу кезеңіндегі лактат клиренсі де 90 айн./мин кезінде жоғарырақ болды. Алынған деректер педаль айналымы жиілігінің ағзаның биохимиялық және физиологиялық реакцияларын өзгертетін фактор ретіндегі рөлін көрсетеді және жаттығу протоколдарын оңтайландыру мен спортшылардың функционалдық жағдайын бағалауда қолданылуы мүмкін.

Жоғарғы және төменгі қол-сауықтардағы аэробтық жаттығуларда бұғыналық мұшелік қатысудың функционалдық әрекеттері

Александр Мештель, Александр Мирошников, Андрей Смоленский — Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Қазіргі ұсыныстар организмнің тотығу мүмкіндіктерін дамытуда аэробтық жаттығулардың тиімділігін атап көрсетеді. Дегенмен дәстүрлі әдістер, мысалы, велоэргометрия, негізінен төменгі қол-сауық бұлшықеттерін ғана қолданады және бұлшықет аппаратының толық потенциалын пайдаланбайды. Өткізілген жүйелі шолу жоғары және төменгі қол-сауық бұлшықеттерінің аэробтық жұмысқа қатысу көлемін салыстырмалы бағалауға бағытталды, бұл олардың кардиореспираторлық және метаболикалық адаптацияларға қосқан үлесін анықтауға мүмкіндік береді. 15 зерттеудің деректерін талдау көрсеткендей, стандартты велоэргометриялық жұмыста шамамен 6073 см³ (6,407 кг) көлемінде бұлшықет массасы қатысады. Жоғарғы қол-сауық бұлшықеттерінің жұмысын қосу белсенді бұлшықет тінінің жалпы көлемін 39,1%-ға арттырып, 8449 см³ (8,913 кг) дейін жеткізеді. Әдебиеттің сапалы талдауы жоғарғы қол-сауық бұлшықеттерінің жоғары адаптациялық потенциалы бар екенін көрсетті, бұл бұлшықет талшықтарының бастапқы митохондрия көлемінің төмен болуымен байланысты және қарқынды митохондриялық биогенез үшін қолайлы жағдай жасайды. Есептеулер көрсеткендей, біріктірілген аэробтық жүктеме митохондриялық массаның жалпы өсуін 0,98 г-ға дейін қамтамасыз ете алады, бұл тек төменгі қол-сауық бұлшықеттерін оқытумен салыстырғанда жоғары нәтиже береді. Бұл мәліметтер аэробтық жаттығу бағдарламаларына жоғарғы қол-сауық бұлшықеттерін қосу арқылы скелет бұлшықеттерін толық қамтуға және организмнің тотығу қабілеттерін барынша дамытуға қажеттілікті көрсетеді. Мұндай тәсіл кардиореспираторлық және метаболикалық адаптациялардың тиімділігін арттыруға, аэробтық қуатты жоғарылатуға және бұлшықеттердің функционалдық сапасын жақсартуға ықпал етеді.

Бастауыш сынып оқушыларының интеллектуалды емес факторларына ауа волейболынан дене шынықтырудың әсерін талдау

Лю Юй — Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Әуе волейболы - жоғары қауіпсіздікпен, үйренудің қарапайымдылығымен және қарапайым ережелермен сипатталатын спорт түрі, бұл оны бастауыш мектеп дене шынықтыруына өте қолайлы етеді. Бұл мақалада кездейсоқ түрде эксперименттік және бақылау топтарын құру арқылы оқыту эксперименті жүргізіледі. Әдебиетке шолу, сарапшылармен сұхбат, эксперименттік салыстыру және статистикалық әдістерді қолдана отырып, бұл мақалада экспериментке дейін және кейін эксперименттік және бақылау топтарындағы интеллектуалды емес факторлардың жалпы деңгейлері салыстырылады және талданады. Тәжірибелік сыныптағы интеллектуалды емес факторлардың жалпы деңгейі тәжірибеге дейін және одан кейін статистикалық тұрғыдан маңызды болды (p=0,043, 0,01<p<0,05), бұл статистикалық тұрғыдан маңызды айырмашылықты көрсетеді. Бақылау класында тәжірибеге дейін және одан кейін интеллектуалды емес факторлардың жалпы деңгейі статистикалық тұрғыдан маңызды болды (t=2,346, p=0,389>0,05), бұл интеллектуалды емес факторлардың өзгерістерінде айтарлықтай айырмашылық жоқ екенін көрсетеді. Тәжірибеден кейін тәжірибелік сыныптағы интеллектуалды емес факторлардың жалпы деңгейі айтарлықтай жақсарды, ал бақылау класындағы жалпы деңгей де артты, бірақ әсері статистикалық тұрғыдан маңызды болған жоқ.

Фитнес-тестілеудің халықаралық хаттамаларын Қазақстанның білім беру жүйесіне интеграциялау: педагогтардың пікірлерін талдау

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Зерттеудің мақсаты – білім алушылардың дене дайындығын мониторингілеу бағдарламаларына фитнес-тестілеудің заманауи құралдарын енгізу әлеуеті туралы орта білім беру ұйымдарының дене шынықтыру педагогтарының пікірлерін анықтау болып табылады. Өткізілген сауалнамаға орта білім беру ұйымының дене шынықтыру педагогтары қатысты (n=181), олардың орташа жасы 40,5±10,5 жыл, мамандығы бойынша жұмыс өтілі – 16,2±8,7 жыл. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, педагогтердің көпшілігі фитнес-тестілеуді дене шынықтыру процесінің қажетті бөлігі ретінде қабылдамайды және оның құралдарын кәсіби қызмет барысында пайдаланбайды. Педагогтердің фитнес-тестілеуді енгізуге күмәнмен қарауының ықтимал себебі мониторингті институционалдық қамтамасыз етудің әлсіздігі және білім беру ұйымдарындағы дене тәрбиесі процесін реттейтін нормативтік-құқықтық базаның жетілмегендігі болуы мүмкін. Білім алушылардың дене шынықтыру дайындығының параметрлерін бағалау үшін педагогтар кеңес одағында болған елдер аумағында тарихи қалыптасқан құралдар жиынтығын пайдаланады. Респонденттердің көпшілігі фитнес тестілеу саласындағы қазіргі заманғы трендтер туралы аз біледі және қазақстандық орта білім беру ұйымдарының дене тәрбиесі практикасына қазіргі заманғы бағалау құралдарын енгізу әлеуетіне сенімсіздікпен қарайды. Бұл факт осы бағытта қосымша зерттеулер жүргізу және фитнес-тестілеудегі заманауи трендтерді түсіндіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру қажеттілігін көрсетеді.

«Дене шынықтыру және спорт» мамандығына талапкерлерді қабылдауда инновациялық технологияларды қолдану

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Бұл мақалада «Дене шынықтыру және спорт» білім беру бағдарламасына талапкерлерді қабылдауда автоматтандырылған зананауи технологияларды қолданудың қажеттілігі жан-жақты қарастырылады. Зерттеу барысында отандық және шетелдік ЖОО-да шығармашылық емтиханды қабылдау үдерісіне салыстырмалы түрде талдау жүргізіледі. Зерттеудің мақсаты - «Дене шынықтыру және спорт» білім беру бағдарламасы бойынша шығармашылық емтиханды қабылдау нормативтерін жетілдіру. Зерттеу міндеттері: шет елдердегі шығармашылық емтихан қабылдау жүйесіне талдау жасау; Қазақстан Республикасындағы шығармашылық емтиханды қабылдау ережесіне талдау жүргізу; шығармашылық емтиханды автоматтандырудың және инновациялық технологиялардың тиімділік тұстарының артықшылығын ғылыми тұрғыдан негіздеу. Қазақстан Республикасының ЖОО-да «Дене шынықтыру және спорт» білім беру бағдарламасы бойынша шығармашылық емтиханды қабылдаудың қолданыстағы ережелеріне жүргізілген талдау нәтижелері талапкердің жинаған баллын есепке алуда адами фактордың ықпалы басым екендігін, бұл мәселе талапкерлер мен ата-аналар тарапынан шағым-талаптардың көбеюіне себеп болатындығы анықталды. Зерттеу кезеңінде Қазақстан Республикасының оңтүстік аймағындағы Қызылорда, Түркістан, Шымкент және Тараз қалаларындағы жоғары оқу орындарындағы «Дене шынықтыру және спорт» білім беру бағдарламасы бойынша 2025-2026 оқу жылында 1-курсқа қабылданған 1478 білім алушыға сауалнама жүргізілді. Сауалнама негізінде студенттердің аталған мамандықты таңдаудағы басты мақсаты айқындалды. Сонымен қатар, Түркия Республикасының ЖОО-да шығармашылық емтиханды қабылдауға арналған заманауи автоматтандырылған жүйесі зерделенді. Зерттеу нәтижесінде шығармашылық емтихан қабылдау үдерісін автоматтандырып, заманауи технологияларды енгізудің артықшылық тұстары дәлелденді.

Дене шынықтыру теориясы мен әдістемесін зерттеу процесіне цифрлық ресурсты интеграциялау моделі

Надежда Огиенко , Иван Сивохин , Гульфия Сафаргалиева , Валерия Мальшакова — Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада дене шынықтыру теориясы мен әдістемесін зерттеу кезінде әртүрлі білім беру платформаларын пайдалану мүмкіндіктері қарастырылады. Оқу процесін сәтті цифрландырудың педагогикалық мүмкіндіктері тұжырымдалды, силлабус құрылымына авторлық мамандандырылған сайтты енгізудің маңыздылығы талданды. Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университетінің базасында әзірленген цифрлық ресурсты білім беру үдерісіне интеграциялау бойынша зерттеу нәтижелері ұсынылды. Зерттеу білім берудің педагогикалық мазмұнына қол жетімділік идеяларына - Pedagogical Content Knowledge (PCK) тұжырымдамасына, білім беруді цифрлық қолдаудың маңыздылығы, білім беру жүйесін цифрландырудағы педагогтардың жетекші рөлі идеяларына негізделген. Нәтижелер студент жастарды кәсіби IT-мамандардың қатысуынсыз цифрлық алаңдарды жобалауға және әзірлеуге тарту олардың оқу материалын игеру процесінде іс жүзінде елеулі түрде цифрлық бейімделуге қызығушылығын арттыратынын, олардың болашақ кәсіби қызметінде цифрлық ресурстарды пайдалану дағдыларын дамытуға ықпал ететінін көрсетеді.

Интегративтік тәсіл негізінде болашақ дене шынықтыру мұғалімдерінің гендерлік құзыреттілігін қалыптастыру

Медет Сирлибаев, Берик Матаев, Арслан Серхат — Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Бұл мақала пәнаралық ықпалдастыру қағидаттарына сүйене отырып, болашақ дене шынықтыру мұғалімдерінің гендерлік құзыреттілігін қалыптастырудың өзекті мәселелері мен даму перспективаларын талдауға арналған. Зерттеудің маңыздылығы қазіргі қоғамда гендерлік рөлдер туралы түсініктердің өзгеруімен, сондай-ақ білім беру үдерісінде тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге бағытталған заманауи педагогикалық талаптармен және Қазақстанның білім беру жүйесінде гендерлік кемсітусіз, инклюзивті әрі гуманистік орта қалыптастыру ұмтылысымен айқындалады. Зерттеудің негізгі мақсаты – интегративті тәсіл негізінде болашақ мамандардың гендерлік құзыреттілігін тиімді қалыптастыру жолдарын айқындау. Жұмыста гендерлік құзыреттіліктің құрылымы мен компоненттерін теориялық тұрғыда негіздеу, оның қалыптасу деңгейін эмпирикалық бағалау, сондай-ақ педагогикалық жағдайлар мен технологиялардың тиімділігін анықтау қарастырылған. Гендерлік құзыреттілікті қалыптастырудың ақпараттық-талдамалық, практикалық-бағдарлы және рефлексиялық-қорытынды кезеңдерден тұратын үлгісі ұсынылады. Эксперименттік деректер мен Студенттің t-критерийі негізіндегі статистикалық талдау интегративті тәсілдің дәстүрлі оқытуға қарағанда тиімді екенін дәлелдеді. Зерттеу нәтижелері болашақ мұғалімдерді даярлау сапасын арттыруға және әдістемелік ұсынымдарды жетілдіруге мүмкіндік береді.

Студент жастардың интернетті пайдалану мәселесі және аз қозғалудың өзара байланысы

Марина Бобырева, Багила Колдасбаева, Бағлан Ермаханов , Бахытжан Куанышбаев — Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Зерттеу гендерлік аспектіні ескере отырып, интернетті пайдалану мәселесімен студенттердің дене белсенділігі деңгейінің өзара байланысын талдайды. GPIUS3 және IPAQ сауалнамалары пайдаланылды. Нәтижелер студенттердің 73,3% интернетті пайдалану мәселесінің жоғары қауіп аймағында, ал 53,3% аз қозғалу белгілерін көрсетеді. Елеулі гендерлік айырмашылықтар анықталды. Қыздар арасында интернетті пайдалану мәселесі бойынша қаупі жоғары адамдардың үлесі 79,2% - ға, ал аз қозғалу - 67,0% -ға жетеді, ал ұлдарда бұл көрсеткіштер тиісінше 59,1% және 20,5% -ды құрайды. Корреляциялық талдау иетернетті пайдалану мәселесімен дене белсенділік арасындағы қалыпты кері байланысты анықтады (r = -0,38, p <0,001). Көңіл-күйді реттеу (r = -0,36) және компульсивті пайдалану (r = -0,37) шкалаларының арасында жоғары байланыс анықталған. Әйелдерде сауалнаманың барлық компоненттері дене белсенділігімен (r = -0,42) едәуір алшақтау GPIUS3, ал ерлерде статистикалық мәні бар байланыстар анықталған жоқ. Нәтижелер интернетті пайдалану мәселесінің және аз қозғалудың, әсіресе студенттер арасында көрініс тапқан тығыз өзара байланысын растайды, бұл гендерлік бағдарланған емдік бағдарламаларды әзірлеуді талап етеді.

Цифрлық тәуелділікті өзін-өзі бағалау және оның медициналық университеттің кіші курс студенттерінің физикалық белсенділігіне әсері

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада цифрлық тәуелділік проблемасы және оның М.Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университетінің кіші курс студенттерінің физикалық белсенділігіне әсері қарастырылады. Өзектілік жастар арасында интернетті және әлеуметтік желілерді пайдаланудың артуына байланысты, бұл міндетті түрде психикалық және физикалық денсаулықты нашарлататын, ұйқы мен дене белсенділігінің деңгейіне әсер ететін сандық тәуелділіктің дамуына әкеледі. Зерттеу Қазақстанның түрлі өңірлерінен келген 270 студент, қалалар мен ауылдар өкілдері арасында Google Форм арқылы қашықтықтан сауалнама жүргізу әдісімен жүргізілді. Талдау Пирсонның корреляциялық талдауын және айырмашылықтардың маңыздылығын тексерумен салыстырмалы статистикалық талдауды қамтыды. Нәтижелер ерлер физикалық белсендірек екенін көрсетті, ал әйелдер көбінесе сандық тәуелділік белгілерін көрсетеді, соның ішінде әлеуметтік желілерде ұзақ уақыт болу (күн сайын 2-5 сағат), ұйқының бұзылуы және оқудан алшақтау. Әлеуметтік желілердегі физикалық белсенділік пен уақыт арасында теріс корреляция (r=-0,42-ден-0,72-ге дейін), сондай-ақ әлеуметтік желілерде ұйқының бұзылуымен (r=0,52-0,75), тамақ ішумен гаджетпен (r=0,59-0,71) және оқудан алшақтаумен (r=0,48-0,65). Сондай-ақ, аумақтық айырмашылықтар атап өтілді: қалалық студенттер жалпы алғанда ауылдық студенттерге қарағанда белсендірек, бірақ қалалық әйелдер көбірек тәуелді. Деректердің дұрыстығы корреляциялардың статистикалық маңыздылығымен расталады (P<0,05 және P<0,01). Қорытындылар студенттердің денсаулығын жақсарту үшін физикалық белсенділікті арттыру және саналы түрде цифрлық технологияларды пайдалану бойынша алдын алу бағдарламаларының қажеттілігін көрсетеді.

Пәкістан мен Қазақстанның дәстүрлі таяқ ойындарының студенттердің дене қабілеттері дайындығын және мәдени санасын дамытудағы білім беру құралы ретіндегі рөлі

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақала Пәкістан мен Қазақстанның дәстүрлі таяқ ойындарының студент жастарға әсерін зерттейді. Осы ойындардың мәдени ықпалына және олардың көмегімен студенттердің дене-күш дайындығын арттыруға назар аударады. Бұл ұлттық ойындар екі елдің мәдени мұрасының бір бөлігі болып табылады және мәдени мерекелер мен іс-шаралардың үлкен бөлігін құрайды. Зерттеуде Пәкістан мен Қазақстанның кейбір дәстүрлі таяқ ойындары аталып, осы ойындардың орта мектеп пен университет деңгейіндегі студент жастардың дене дайындығын, командалық жұмысты, стратегиялық ойлауды және мотивацияны дамытуға қалай ықпал ететіні көрсетілген. Сонымен қатар, осы ойындардың мәдени сәйкестілікті сақтауда, ұлттық құндылықтарды нығайтуда және білім беру ортасында мәдениаралық түсіністікті ынталандырудағы маңызына да ерекше назар аударылған. Қос эксперименттік зерттеу әдісі қолданылды, онда әр елден 40 оқушы бақылау және тәжірибелік топтарға бөлінді. Оқушылар осы ойындарды сипаттап, ойнатылған 8 апталық дене шынықтыру бағдарламасына қатысты. Нәтижелер оқушылар осы дәстүрлі ойындар туралы білім алған сайын олардың белсенділігі мен мотивациясы, сондай-ақ дене шынықтыру сабақтарына деген қызығушылығы артқанын көрсетті. Сондай-ақ осы ойындарды қазіргі заманғы білім беру жүйесіне енгізу оқушылардың моторикалық дағдыларын, үйлестігін, шешім қабылдау қабілетін және мәдени жақындығын жақсартты. Зерттеу нәтижесі көрсеткендей, бұл дәстүрлі ойындар дене дайындықты және мәдени сананы арттыруға арналған білім беру құралы ретінде зор әлеуетке ие.

Қазақстан Республикасы және Қытай Халық Республикасы мектептеріндегі оқушылардың дене шынықтыру сабақтарындағы сынақ - тестілері көрсеткіштерін салыстырмалы зерттеу

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Мақалада Қазақстанның Алматы қаласының №124 орта мектебі мен Қытай Халық Республикасы Усу қаласының №1 орта мектептеріндегі дене шынықтыру сабақтарындағы сынақ-тестілері көрсеткіштерін салыстырмалы зерттеу іске асырылады. Екі елдің оқу бағдарламалары, оқыту үлгілері, сынақ түрлеріндегі айырмашылықтары көрсетіледі. Қытай Халық Республикасы Усу қаласы мектептеріндегі дене шынықтыру сабақтарындағы сынақ–тестілеріне қойылған талаптардың Қазақстан мектептеріндегі талаптарымен салыстырғанда көп және талаптары жоғары екендігі көрсетіліп, оған Қытай Халық Республикасы бойынша қабылданған "Жаңа жоғары білім беруге қабылдау емтиханы" (жаңа Gaokao-жаңа жоғар оқуға түсу емтиханы) бағдарламасы ықпалы арқылы іске асырылып жатқандығы және оны іске асырудың тиімділігі бар деген қорытынды көрсетіледі. Сонымен қатар салыстырылған қалалар мектептеріндегі жерде жатып денені көтеру және кермеге тартылу сияқты іштің және жоғарғы аяқ-қол бұлшықеттерінің күшін өлшейтін көрсеткіштерде оқушылардың нәтижелері сынақ – тестілері талаптарына жетпей жатуы да екі елге ортақ екендігін айқындайды және осы сынақтарды жетілдіруге кеңес беріледі. Жалпы алғанда Қазақстан мектептеріндегі дене шынықтыру сабақтарына арналған сынақ–тестілері ҚХР-мен салыстырғанда жеңілірек болғанымен аяқ бұлшықеттері күші сияқты көрсеткіштерде орташа нәтижелері төмен екендігі айқындалған. Екі елдің дене шынықтыру сабақтарындағы сынақ көрсеткіштеріндегі бұл айырмашылықтар әр елдің мектептеріндегі дене тәрбиесі жұмыстарына қойылған бағдарламалардың әртүрлі мақсат міндеттеріне байланысты екендігін көруге болады және ондағы қабылданған сынақ–тестілері үлгілеріндегі талаптардың да әртүрлі екендігін көрсетеді.

Орта және кәрі жастағы тұрғындардың өмір сапасын массовик спорт арқылы арттыру: жасанды интеллект, инфрақұрылым мен жеке мотивацияның рөлі

Sun, 22 Mar 2026 00:00:00 +0000

Зерттеудің өзектілігі халықтың демографиялық егдеуімен және орта және кәрі жастағы адамдарды өмір сапасын арттыру мен белсенді егдеу үшін массовик спортқа тиімді, жеке қажеттілікке сай модельдерді әзірлеу қажеттілігімен шартталған. Мақаланың мақсаты - осы топтың дене белсенділігіне ықпал ететін факторларды, атап айтқанда, жеке мотивация, бейімделген инфрақұрылым мен жасанды интеллект (ЖИ) технологияларының рөлін комплекс түрде талдау болып табылады. Зерттеу барысында ғылыми әдебиеттің нарративтік шолуы (Scopus және РИНЦ дереккөздерінен 21 мақала), сауалнама (n=64) және Қазақстан Республикасының спорттық инфрақұрылымы туралы ресми деректердің мазмұндық талдауы қолданылды. Нәтижелер көрсеткеніндей, қатысудың жоғары деңгейіне қарамастан (соңғы жылы 97% респондент кез келген дене белсенділігімен айналысқан), тек 27% ғана респонденттер ДӘДҰ-ның ұсынған жүктеме көлеміне (≥150 мин/апта) жетеді. Негізгі мотивация - денсаулықты сақтау (72%), ал негізгі кедергілер - хроникалық аурулар (38%) мен жеке қажеттілікке сай программалардың жетіспеушілігі болып табылады. Топтық сабақтардың әлеуметтік тиімділігі жоғары: респонденттердің 77% әлеуметтік байланыстарында оң өзгерістерді байқаған. Инфрақұрылымды талдау объектілердің санының өсуін көрсетсе де, олардың кәрі адамдардың қажеттіліктеріне сәйкестігі төмен болып қалады. Алынған деректерге сүйене отырып, ЖИ-ның қолдауы, инклюзивті инфрақұрылым мен әлеуметтік қолдауды біріктіретін массовик спорттың гибридтік модельдеріне көшу қажеттілігі негізделді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы - 45+ халықтың тұрақты дене белсенділігін қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік бағдарламаларды жаңарту мен цифровой шешімдер әзірлеу үшін ғылыми негіз қалыптастыруда.