Жоғарғы және төменгі қол-сауықтардағы аэробтық жаттығуларда бұғыналық мұшелік қатысудың функционалдық әрекеттері
DOI:
https://doi.org/10.48114/2306-5540_2026_1_106Түйін сөздер:
тотығу қабілеттері, бұлшықет көлемі, митохондриялық биогенез, жоғарғы қол-сауық, төменгі қол-сауық, велоэргометрия.Аннотация
Қазіргі ұсыныстар организмнің тотығу мүмкіндіктерін дамытуда аэробтық жаттығулардың тиімділігін атап көрсетеді. Дегенмен дәстүрлі әдістер, мысалы, велоэргометрия, негізінен төменгі қол-сауық бұлшықеттерін ғана қолданады және бұлшықет аппаратының толық потенциалын пайдаланбайды. Өткізілген жүйелі шолу жоғары және төменгі қол-сауық бұлшықеттерінің аэробтық жұмысқа қатысу көлемін салыстырмалы бағалауға бағытталды, бұл олардың кардиореспираторлық және метаболикалық адаптацияларға қосқан үлесін анықтауға мүмкіндік береді. 15 зерттеудің деректерін талдау көрсеткендей, стандартты велоэргометриялық жұмыста шамамен 6073 см³ (6,407 кг) көлемінде бұлшықет массасы қатысады. Жоғарғы қол-сауық бұлшықеттерінің жұмысын қосу белсенді бұлшықет тінінің жалпы көлемін 39,1%-ға арттырып, 8449 см³ (8,913 кг) дейін жеткізеді. Әдебиеттің сапалы талдауы жоғарғы қол-сауық бұлшықеттерінің жоғары адаптациялық потенциалы бар екенін көрсетті, бұл бұлшықет талшықтарының бастапқы митохондрия көлемінің төмен болуымен байланысты және қарқынды митохондриялық биогенез үшін қолайлы жағдай жасайды. Есептеулер көрсеткендей, біріктірілген аэробтық жүктеме митохондриялық массаның жалпы өсуін 0,98 г-ға дейін қамтамасыз ете алады, бұл тек төменгі қол-сауық бұлшықеттерін оқытумен салыстырғанда жоғары нәтиже береді. Бұл мәліметтер аэробтық жаттығу бағдарламаларына жоғарғы қол-сауық бұлшықеттерін қосу арқылы скелет бұлшықеттерін толық қамтуға және организмнің тотығу қабілеттерін барынша дамытуға қажеттілікті көрсетеді. Мұндай тәсіл кардиореспираторлық және метаболикалық адаптациялардың тиімділігін арттыруға, аэробтық қуатты жоғарылатуға және бұлшықеттердің функционалдық сапасын жақсартуға ықпал етеді.
