Әлемдік білім беру ұйымдарындағы дене тәрбиесінің даму тарихы мен динамикасы (клубтық жүйе шеңберінде)
DOI:
https://doi.org/10.48114/2306-5540_2026_2_6Түйін сөздер:
білім беру ортасы, сыныптан тыс қызмет, институционалдық бекітілу, педагогикалық сүйемелдеу, әлеуметтік-тәрбиелік функциялар, мотивация.Аннотация
Зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасы мен Орталық Азия елдерінің білім беру жүйесінде дене тәрбиесінің клубтық формаларының негізгі сипаттамалары мен даму бағыттарын анықтау. Әдіснама 2013–2026 жылдар аралығында жарияланған 65 ғылыми дереккөзді теориялық талдауға негізделген. Бұл еңбектер Қазақстан, Өзбекстан және Қырғызстанның білім беру ортасына клубтық және сабақтан тыс дене шынықтыру-спорттық қызметтің ұйымдастырушылық-педагогикалық модельдерін және оларды интеграциялау тетіктерін зерттеуге арналған. Анықталғандай, дене тәрбиесінің клубтық формаларының дамуы институционалдық инерция кезеңінен, кейінгі децентрализация кезеңінен және клубтық қызметті білім беру ортасының құрылымдық элементі ретінде қайта пайымдау кезеңінен өтті. Қазіргі клубтық жүйе модельдері ұйымдық формалардың вариативтілігімен, параллель және ішінара интеграцияланған қызмет етуінің үйлесуімен, сондай-ақ басқарудың жергілікті нормативтік тетіктеріне сүйенуімен сипатталатыны анықталды. Клубтық жүйе білім алушылардың сабақтан тыс қозғалыс белсенділігіне тұрақты қатысуын қамтамасыз ете отырып, мотивациялық, педагогикалық және әлеуметтік-интеграциялық функцияларды орындайтыны көрсетілді. Алынған нәтижелер клубтық дене тәрбиесі формаларының білім беру ортасының тұрақты компоненті ретіндегі маңыздылығын дәлелдейді.
