Жылдық жаттығу циклінің әртүрлі кезеңдеріндегі әйел керлингшілердегі шаршаудың субъективті және объективті белгілері
DOI:
https://doi.org/10.48114/2306-5540_2026_2_56Түйін сөздер:
шаршауды бақылау, керлинг, күрделі үйлестіру спорт түрлері, шаршау белгілері, жоғары білікті спортшылар.Аннотация
Ұлттық құрама спортшыларының функционалдық жағдайын тиімді бақылау шамадан тыс жаттығудың алдын алу және жаттығу процесін оңтайландыруда маңызды фактор болып табылады. Зерттеудің мақсаты жаттығу кезеңіне (жалпы дайындық, мамандандырылған дайындық, жарыс алдындағы) байланысты керлинг спортшыларында шаршаудың дамуына қандай маркерлердің (субъективті сезімдер немесе объективті физиологиялық көрсеткіштер) ертерек жауап беретінін анықтау болды. Ретроспективті талдауда бес уақыт кезеңінде (2025 жылдың шілдесі – 2026 жылдың ақпаны) жиналған Ресейдің керлинг құрамасының сегіз спортшысының деректері пайдаланылды. Субъективті жағдай 10 балдық шкала бойынша (Борг шкаласына ұқсас) бағаланды, ал объективті жағдай тыныштықтағы жүрек соғу жиілігіне негізделіп бағаланды. Субъективті және объективті көрсеткіштер арасындағы корреляцияның ең айқын болмауы мамандандырылған дайындық кезеңінде (2025 жылдың күзі) байқалды, мұнда субъективті бағалаулардың 3 баллға дейін төмендеуі жүрек соғу жиілігінің маңызды өзгерістерімен қатар жүрмеді. Жалпы дайындық кезеңінде көрсеткіштер ең тұрақты болды, ал жарыс алдындағы кезеңде субъективті бағалаулардың орташа өзгергіштігі байқалды. Субъективті шаршау маркерлері дайындық кезеңіне қарамастан ертерек және сезімтал индикаторлар болып табылады, бұл керлинг ойыншыларының жаттығу процесін бақылауда оларды басымдықпен пайдалануды ақтайды.
